Rasyonellik

Click here to download:
Rasyonellik.doc (32 KB)
(download)

Rasyonellik – Mantık Yürütme

Melih Arat

Problemler, belirli bir nedenin sonucunda ortaya çıkarlar. Çaydanlıktaki suyun kaynamasına yol açan, çaydanlığın altındaki ateştir. Üşümemize neden olan, havanın soğuk olmasıdır. Bir sınavdan iyi sonuç alamamamızın nedeni, yeterince hazırlanmamış olmamızdır. Gerçekleşen her şeyin olmasına yol açan başka bir neden vardır.

Bir çocuk geç uyandıysa, geç yatmıştır. Geç yatmasının nedeni, televizyondaki bir programa takılmasıdır. Televizyondaki programa takılmasının nedeni, onun en sevdiği yıldızın programda olmasıdır.  Bir sonuç, birçok olayın birbirine neden olmasıyla ortaya çıkıyor. Bu örnekte çocuğun geç uyanmasına arka arkaya birçok şey neden olmuştur.

Bir problemi çözmek için problemin kaynağını bulmak ve bu nedeni ortadan kaldırmak gerekir. Bir eve yüksek su faturası geliyorsa, muhtemelen bir yerde bir su kaçağı vardır. Bu su kaçağına yol açan delik bulunur ve tıkanırsa su faturaları düşer.

Bir problemin kaynağını bulmak için kullanılan temel soru "neden" sorusudur. Problemle karşılaşıldığında "Neden bu olur?" diye sorulduğunda, bu soru bizi bir başka nedene götürür. Bulduğumuz cevaba bir kez daha "Neden?" diye soracak olursak yeni bir cevap daha buluruz. Temel sorumuz olan "Neden?" sorusunu sormayı sürdürürsek sonunda gerçek nedene erişiriz.

Örneğin bir evde müzik seti sık sık bozuluyor. Neden bozuluyor? Çünkü sık sık sigortalar atıyor. Peki neden sigortalar atıyor? Çünkü sigortalar bazen kısa devre yapıyor. Neden sigortalar kısa devre yapıyor? Çünkü sigorta kutusuna bazen bir miktar su geliyor. O zaman da kısa devre yapıyor. Neden sigorta kutusuna su geliyor? Çünkü çatı akıyor. Neden çatı akıyor? Çünkü çatıdaki kiremitlerden bir tanesi kırık, su oradan geliyor. Kiremit neden kırık?

Çünkü anten takmaya gelen usta kiremite bastı kırdı.

Bu örnekte kiremidi değiştirdiğimiz zaman, müzik setinin bozulma sorununu ortadan kaldırmış oluyoruz. Müzik setinin sık sık tamirciye götürmek bir çözüm değil ya da sigortaları değiştirmek. Kök neden ortadan kaldırıldığı zaman kalıcı çözüm sağlanmış oluyor. Kök nedeni ortadan kaldırabilmek içinse arka arkaya "neden?" diye sormak gerekiyor.

Mantık yürütmede sapılabilecek yanlış bir yolda vardır. Yetersiz done ve bilgiyle bir sonuca varmak. Bir film ekibi, çölde çekim yapıyormuş. Oradan geçen bir yerli yönetmene demiş ki, "Yarın yağmur yağacak. Hazırlıklı olun!" Yönetmen çekimi iptal etmiş. Gerçekten ertesi gün sağnak yağmur yağmış.

Yönetmen yerlinin yaptığı uyarıya bayılmış ve sekreterine bu adamdan para karşılığı her gün hava tahmini almasını istemiş. Gerçekten adam hava tahmini veriyor ve tüm tahminleri de doğru çıkıyormuş.

Çok önemli bir çekim öncesi yönetmen yerliye bizzat sormuş: "Yarın hava nasıl olacak?"

Yerli omzunu silkmiş. "Bilmiyorum, radyo bozuldu."

Bu küçük fıkradaki yönetmen, yerlinin hava raporunu doğru söyleyince onun özel bilgi toplama yolları olduğu sonucuna varıyor. Gerçekçi bir sonuca ulaştıracak akıl yürütme, neden sonuç ilişkisiyle birlikte, bu neden sonuç ilişkisini açıklamaya yeterli ve doğru bilgi ile gerçekleştirilir.

İnsancıl Kapitalizm-1

Melih Arat

Kareks şirketinin çalışan sayısı 10 bin. Yıl sonunda tahminlerin çok üstünde bir kar açıklıyor. Bu kar, olduğu gibi hissedarlara kar payı olarak gidiyor. Çalışanlar da normal ücretlerini almaya devam ediyorlar. Yaşam kalitelerinde geçici ya da kalıcı herhangi bir iyileşme olmuyor. Halbuki bu ilave kar onların yaratıcılıklarını n ve çalışmalarının eseri.

Keyf-i Dem isimli küçük bir çay bahçesi. Kasada patron oturuyor. Çay ocağının başında genç bir çalışan. Sanki laboratuar da özel bir deney yapıyormuşçasına çok özel ve çok lezzetli bir çay demliyor. Garsonlar görebileceğiniz en zarif ve en hızlı servisi yapıyorlar. Müşteriler; bu çay bahçesine gelmekten, burada hizmet almaktan çok memnun. Patron iyi kazanıyor; ama çalışanlar asgari ücret alıyorlar. Garsonlar üç beş kuruş bahşiş alıyorlar; çay ocağının başındaki genç onu da almıyor.

P-Bank isimli büyük bir banka, çalışan sayısı 18 bin. Krizin yaklaştığını ve işlerin hafifleyeceğini fark edince, 2000 kişiyi işten çıkarıyor. Yapılan hesaplara göre o yıl zarar etmeyecek, ama karı düşecek. Karı düşmesin diye 2000 kişilik yükü taşımıyor. Kriz bitince yeni 2000 kişi alacak. Bu aradan bankanın büyük hissedarının malikanesinde 30 hizmetçi / aşçı / şoför çalışıyor. Malikânenin aylık gideri 400 bin dolar civarında; yaklaşık 200 kişinin maaşı kadar bir harcama var. Kriz zamanında bu harcamada herhangi bir düşme olmuyor. Bankanın büyük hissedarı, aynı lüks yaşam standardını sürdürürken, işten çıkarılmış çalışanlar psikolojik sarsıntı içinde marketten zaruri ihtiyaçlarını alırken bile düşünüyorlar.

Yaram isminde küçük bir atölye, plastik endüstrisinde çalışıyor, 15 kişi çalışıyor. Bir müşteriyi kaybediyorlar. O müşterinin işlerini yapan 3 kişi var. Patron hemen o 3 kişiyi işten çıkarıyor. Aslında belki birkaç ay içinde yeni bir müşteri bulunabilir; ama patron beklemiyor. O üç kişiyi işten çıkarıyor.

Kareks'in Genel Müdürü, İnsan Kaynakları müdürüne çalışanların daha yaratıcı olması gerektiğini, daha çok çalışmaları gerektiğini belirtiyor. "Rakiplerin yeni ürünleri karşısında daha iyi ürünler çıkarılmalı" diyor. İnsan Kaynakları müdürü de, çalışanları daha verimli kılacak eğitimler, performans değerleme sistemleriyle uğraşıyor. Bu arada şirketin yıldız ismi, rakip şirketin %10'luk daha yüksek ücretli işi için, Kareks'i bırakıyor. İnsan Kaynakları Müdürü, ayrılan yıldız elemanı "ahlaksız" davranmakla suçluyor.

Keyf-i Dem'de patron, çay ocağında her zamankinden daha fazla çay tüketildiğini fark ediyor. Ama nedenini anlamıyor. Çünkü gelirler; aynı kalıyor.

P-Bank çalışanları, sendikalaşmaya çalışıyorlar. Genel Müdür, "bu kriz ve rekabet ortamında, banka yönetimi ve çalışanlar bir olmalıyız. Yoksa gemi batar." diyor. Çalışanlar yine de sendikalaşmaktan vazgeçmiyor.

Yaram isimli küçük atölyede çalışanlardan 5 kişi istifa ediyor ve bir şirket kurarak Yaram'da çalışırken kendi baktıkları müşterinin işlerini kendileri yapmaya başlıyorlar.

***

Kapitalizmde ciddi aksayan yönler var. Bu aksayan yönleri giderip sistemde radikal iyileştirmeler yapmalıyız. İyileştirme ihtiyacı olan alan, mekanik sistem değil, kapitalizmin ve işverenlerin ve çalışanların dayandığı değer seti. Kıdemli bir yönetim uzmanı ve danışman olarak, bu konuyu ele almaya, yeni ve insancıl bir çalışma sistemini paylaşmaya devam edeceğim.

YOU WON

Gerçek gibi...
From: Nokia Cash Splash Promo <cashsplash2009@nokia.com>
Subject: YOU WON
To: xyz123@yahoo.com
Date: Tuesday, February 10, 2009, 10:32 AM

You or someone entered your information on our website for the 2009 CASH SPLASH PROMO and we are happy to announce the result as follows:
 

S/N

Winning Email Address

Winning amount

Reference code

1

ukjohn61@yahoo.com

EUR 1.250.000,00

NOK******

2

xyz123@yahoo.com

EUR 950.000,00

NOK233486

3

philene67@yahoo.com

EUR 840.000,00

NOK******

Winners are required to send their full names, mailing address, phone numbers, fax numbers, email address, age, sex, occupation and a copy of their ID card so that their prize money will be released as soon as possible. The required information should be sent via fax only. The fax number is +447005801640.

Because of numerous fraudulent schemes going around the internet, confidentiality should be accorded at all times. Winners are expected to keep the news of their winnings to themselves until they receive their prize money. This is to avoid false claims and abuse of the program. Kindly take note of this.

If you need to speak to an attendant for further assistance, call +447024079775 OR +447031985780.

Congratulations!!!

Nokia Europe
Tel:+447024079775
Tel:+447031985780
Fax:+447005801640